* Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp:

Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp tuỳ theo đối với cá nhân và tập thể học sinh, với giáo viên bộ môn dạy ở lớp mình và vói cha mẹ học sinh của lớp.

Riêng đối với cá nhân và tập thể học sinh, nội dung và pgương pháp của giáo viên chủ nhiệm lớp bao gồm những công việc cụ thể sau:

1) Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục:

1.1.Ý nghĩa của nội dung công việc này đã được K.Đ.Usinxki nêu lên hết sức sâu sắc. Theo ông, muốn giáo dục con người về mọi mặt thì phải hiểu con người về mọi mặt. Người học vừa là đối tượng giáo dục, nhưng đồng thời cũng là chủ thể giáo dục với tính năng động có ý thức của họ. Để giáo dục họ, nhà giáo dục phải hiểu họ một cách toàn diện và cụ thể, từ đó mới có những tác động sư phạm thích hợp không thì những tác động sư phạm được lựa chọn không mang lại hiệu quả giáo dục như mong muốn, thậm chí còn thất bại.

1.2.Nội dung tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục bao gồm những điểm sau:

Tìm hiểu và nắm được các đặc điểm cơ bản về tâm lý, tư tưởng chính trị, đạo đức, năng lực nhận thức, thể lực, khả năng và ý thức lao động, về hoàn cảnh sống và các mối quan hệ với tập thể và những người xung quanh… Qua đó mà thấy được mặt mạnh, mặt yếu cơ bản và nguyên nhân của nó, của từng cá nhân học sinh cũng như của cả lớp.

1.3.Phương pháp tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục có thể sử dụng những cách sau:

- Nghiên cứu hồ sơ học sinh (học bạ, y bạ, sơ yếu lý lich, các bản tự nhận xét và đánh giá định kỳ của học sinh ở những năm học trước…).

- Nghiên cứu các sản phẩm học tập, lao động của học sinh ( bài làm, báo tường, nhật ký, các sản phẩm lao động…).

- Nghiên cứu các sổ sách, giấy tờ của lớp (sổ điểm danh, sổ điểm, sổ biên bản sinh hoạt lớp, tổ, các giấy khen và bằng khen…).

Quan sát hàng ngày về thái độ, về hoạt động và hành vi của học sinh ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường và ngài trường.

- Trò chuyện, trao đổi với cá nhân và tập thể học sinh, với các giáo viên, các cán bộ Đoàn, Đội về những vấn đề cần phải tìm hiểu.

- Thăm gia đình học sinh và trò chuyện với các bậc phụ huynh.

- Tiến hành thực nghiệm tự nhiên…

Nhờ vậy mà giáo viên chủ nhiệm lớp nắm vững được đặc điểm của từng cá nhân cũng như tập thể học sinh và quá trình phát triển của họ cũng như những nguyên nhân cơ bản tương ững. Điều đó tạo nên tiền đề quan trọng để công tác giáo dục học sinh đạt hiệu quả.

Cần chú ý rằng việc tìm hiểu học sinh là công việc phải thực hiện thường xuyên, nghiêm túc và khoa học.

2) Xây dựng và phát triển tập thể học sinh:

2.1.Ý nghĩa của việc xây dựng và phát triển tập thể học sinh:

Tập thể học sinh được xem như môi trường, như phương tiện giáo dục học sinh, trong đó mỗi thành viên của nó có điều kiện thuận lợi để phát triển nhân cách.

Theo nhà giáo dục nổi tiếng A.X.Macarenco, tập thể là một cơ thể xã hội sinh động thể hiện sức mạnh tổng hợp của các thành viên của nó. Sức mạnh của các thành viên một khi đã liên kết lại một cách có mục đích, có tổ chức thì sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả tập thể, mạnh hơn rất nhiều lần so với tổng số sức mạnh của các thành viên.

Vì vậy giáo viên chủ nhiệm lớp phải đặc biệt quan tâm phát triển tập thể học sinh.

2.2.Nội dung và phương pháp xây dựng và phát triển tập thể học sinh:

- Giáo viên chủ nhiệm cần đề ra những yêu cầu thống nhất, nhất quán, hợp lý, vừa sức cho học sinh, phù hợp với yêu cầu chng của nhà trường và chú ý tới đặc điểm, điều kiện cụ thể của lớp mình. Những yêu cầu này được coi là công cụ điều khiển, lãnh đạo học sinh, có tác dụng định hướng và điều khiển hành vi của họ.

Khi đề ra yêu cầu, giáo viên chủ nhiệm cần giải thích cho học sinh hiểu đúng và đầy đủ những tiêu chuẩn, những quy tắc hành vi được thể hiện trong yêu cầu.

Giáo viên chủ nhiệm phải kịp thời phát hiện và bồi dưỡng những phần tử tích cực để trở thành hạt nhân đoàn kết, làm nòng cốt cho bộ máy tự quản.

Để bồi dưỡng các phần tử tích cực, giáo viên chủ nhiệm cần làm cho họ:

- Ý thức được vị trí, vai trò, nhiệm vụ của mình trong tập thể.

- Giúp họ nắm được nội dung công tác, đặc biệt là phương pháp công tác qua công tác hoạt động thực tiễn.

- Tổ chức cho họ phân tích, đánh giá, khái quát hoá, hệ thống hoá những kinh nghiệm hoạt động.

- Kiểm tra, đánh giá hoạt động của họ, giúp họ khắc phục khó khăn, động viên họ kịp thời xây dựng, phát triển và bảo vệ uy tín của họ trước tập thể.

- Dựa vào các phần tử tích cực, giáo viên chủ nhiệm tổ chức các hoạt động, qua đó mà thu hút toàn thể học sinh tham gia tích cực, tạo ra và củng cố những mối quan hệ lành mạnh trong tập thể.

- Tổ chức phong trào thi đua theo từng đợt, có ý nghĩa giáo dục, gắn liền với hoạt động của các thành viên trong tập thể. Nhờ vậy mà làm xuất hiện và phát triển tình cảm tập thể, tình cảm thầy trò, tạo nên dư luận lành mạnh, tạo nên truyền thống tốt đẹp của lớp, của trường.

- Tổ chức giao lưu với các tập thể khác để học sinh có quan hệ rộng rãi hơn, học tập những kinh nghiệm của tập thể khác, so sánh, tìm ra mặt mạnh, mặt yếu của tập thể mình để có những phát huy hơn nữa.

- Trong quá trình xây dựng tập thể, cần chú ý đến sự xuất hiện những phần tử cá biệt, tiêu cực, những nhóm tự phát. Trong trường hợp đó, giáo viên chủ nhiệm cần phát hiện đúng bản chất tiêu cực của họ cùng với những nguyên nhân, có những tác động giáo dục đúng đắn, thích hợp, tránh cô lập họ, đẩy họ xa rời tập thể và đối lập với tập thể.

3) Giáo dục những phẩm chất đạo đức cho học sinh:

3.1.Một trong những nội dung quan trọng của giáo viên chủ nhiệm lớp là phải giáo dục đạo đức cho học sinh. Cụ thể là phải hình thành cho họ những quan điểm, niềm tin, tư tưởng đạo đức, động cơ và có thái độ học tập đúng đắn, chăm chỉ học hành, tích cực tu dưỡng.

3.2.Phương pháp công tác:

- Cần phối hợp chặt chẽ với giáo viên giảng dạy bộ môn ở lớp mình phụ trách, đảm bảo quá trình giáo dục trong quá trình dạy học các môn học.

- Phối hợp với các lực lượng giáo dục khác, đặc biệt là Đoàn TNCSHCM và Đội TNTP tổ chức các hoạt động với những hình thức khác nhau.

- Phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh để cùng thống nhất giáo dục.

- Cần kết hợp sự đánh giá của mình với sự đánh giá của tập thể học sinh, đặc biệt là sự đánh giá của học sinh về sự tự rèn luyện của họ. Trong việc đánh giá đạo đức cho học sinh cần tránh chủ quan, thành kiến, thiên vị, cảm tính, vì nếu không sẽ gây ảnh hưởng xấu đến quá trình rèn luyện, tu dưỡng của học sinh. Cần phải khắc phục nguyên tắc phát huy ưu điểm và trên cơ sở đó mà khắc phục khuyết điểm.

4) Nâng cao thành tích của tập thể học sinh:

4.1.Ý nghĩa của việc nâng cao thành tích của tập thể học sinh: Nâng cao thành tích của tập thể học sinh là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của giáo viên chủ nhiệm lớp. Thành tích học tập không chỉ là sự thể hiện kết quả nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn thể hiện kết quả phát triển năng lực trí tuệ, thái độ, động cơ học tập.

4.2.Nội dung và phương pháp nâng cao thành tích của tập thể học sinh:

- Thông qua chủ nhiệm lớp, giáo viên chủ nhiệm đề ra những yêu cầu, chỉ tiêu cụ thể đối với học tập, xác định động cơ, thái độ học tập đúng đắn.

- Giáo viên chủ nhiệm lớp lãnh đạo tập thể lớp tổ chức các nhóm học tập, nhóm ngoại khoá, định kỳ tổ chức giáo lưu học tập giữa các học sinh trong lớp.

- Phối hợp với giáo viên bộ môn giảng dạy ở lớp mình nhằm nâng cao thành tích học tập của lớp. Cụ thể là thống nhất các yêu cầu về mặt học tập đối với học sinh, có biện pháp giúp đỡ học sinh học yếu, bồi dưỡng học sinh học giỏi.

- Phối hợp với gia đình học sinh tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh học tập, theo dõi sát sao công việc học tập của con em mình.

5) Giáo dục lao động và hướng nghiệp:

5.1.Ý nghĩa và công tác giáo dục lao động và hướng nghiệp của giáo viên chủ nhiệm lớp:

Giáo dục lao động và hướng nghiệp cho học sinh của giáo viên chủ nhiệm lớp là nhằm góp phần hình thành cho họ năng lực và phẩm chất để chuẩn bị cho họ sẵn sàng về mặt tâm lý cũng như về mặt thực tiễn để họ tham gia lao động trong xã hội sau này.

5.2.Nội dung và phương pháp giáo dục lao động và hướng nghiệp:

- Giáo viên chủ nhiệm lớp căn cứ vào kế hoach lao động chung của trường và hoàn cảnh cụ thể của lớp, xây dựng kế hoạch cho lớp.

- Trong khi ttỏ chức lao động phải đảm bảo tính hệ thống, vừa sức với học sinh, vừa có tính giáo dục.

- Giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò rất quan trọng trong việc hướng nghiệp cho học sinh. Chức năng cơ bản của phương pháp này là giúp cho học sinh lựa chọn đúng ngành nghề trên cơ sở yêu cầu của xã hội đối với những ngành nghề cũng như hình thành và phát triển những hứng thú và khuynh hướng cấ nhân đối với lĩnh vực được lựa chọn.

- Để tiến hành công tác này giáo viên chủ nhiệm dưới nhiều hình thức khác nhau như báo cáo, toạ đàm, hội thảo, giao lưu, gặp gỡ những người thuộc nhiều ngành nghề khác nhau… nhằm thực hiện:

+ Thông tin nghề nghiệp: Là một trong những hình thức chủ yếu của công tác hướng nghiệp trong nhà trường PT, có nhiệm vụ giúp học sinh hiểu biết khái quát về nền kinh tế quốc dân: vị trí, vai trò, nhiệm vụ của một số ngành nghề chủ yếu, cơ bản của đất nước, của địa phương, đặc điểm hoạt động của một số nghề; những đòi hỏi của mỗi loại nghề đối với người lao động (sức khoẻ, trình độ học vấn, năng lực, tâm lý, những điều cần tránh…), hệ thống những nơi đào tạo, triển vọng và quyền lợi. Nói tóm lại, đó là những tri thức mở đầu nghề nghiệp.

Công việc này khá phức tạp vì ngành nghề hết sức đa dạng, vì cần phải tính đến chính xác nhu cầu về các nghề trong vùng hiện nay và tương lai, đồng thời phải nắm vững hệ thống các truờng đào tạo.

Trong thông tin nghề nghiệp cần phải vạch ra những khả năng sáng tạo trong các nghề phổ biến thuộc lĩnh vực sản xuất cũng như lĩnh vực phi sản xuất, chỉ ra tính lãng mạn trong những tìm tòi sáng kiến, đổi mới trong nghề chuyên môn, vai trò của mỗi chuyên gia ttrong quá trình công nghệ nói chung.

+ Tư vấn nghề nghiệp: Là một bộ phận quan trọng của công tác huớng nghiệp trong nhà trường PT. Nó có nhiệm vụ phân tích tình trạng sức khoẻ, những phẩm chất giải phẫu – sinh lý – xã hội của từng cá nhân học sinh và đưa ra những lời khuyên về nhóm nghề hoặc các nghề thích hợp với từng học sinh.

+ Thích ứng nghề nghiệp: Được thực hiện ở ngay nơi làm viậc trong quá trình lao động thực sự. tham gia trtực tiếp vào thực tiễn sản xuất, làm cho học sinh thích ứng dần với các ngành nghề định chọn và tập dượt khắc phục các khó khăn về mặt tâm lý.

6) Tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí, rèn luyện thể lực bảo vệ khoẻ:

Song song với hoạt động học tập, lao động của cả lớp, giáo viên chủ nhiệm lớp còn phải quan tâm tổ chức cho học sinh vui chơi giải trí, rèn luyện thể lực, bảo vệ sức khoẻ nhằm giúp họ thu giãn tinh thần, mở mang trí tuệ, phát triển thể chất, vừa góp phần làm phát triển toàn diện con người, vừa tạo ra những điều kiện học tập, tu dưỡng tốt.

Để tiến hành các hoạt động này, giáo viên chủ nhiệm lớp cần dựa vào tập thể học sinh, tổ chức Đoàn, Đội, các cơ quan văn hoá, thể dục thể thao…để tổ chức các hoạt động phong phú.

Đồng thời giáo viên chủ nhiệm lớp phải căn cứ vào cơ quan y tế của trường, của xã hội cũng như các giáo viên để giáo dục học sinh ý thức giữ gìn vệ sinh, phòng bệnh, đề ra các biện pháp bảo vệ môi trường, cân bằng sinh thái.

7) Phối hợp công tác và giúp đỡ các tổ chức Đoàn TNCS và Đội TNTP:

Đối với hai tổ chức này, giáo viên chủ nhiệm cần có kế hoạch phối hợp tiến hành các hoạt động giáo dục như trên đẫ trình bày. Song mặt khác, giáo viên chủ nhiệm phải giúp đỡ hai tổ chức này trong việc xây dựng kế hoạch công tác, tổ chức các hoạt động, công tác phát triển Đoàn và Đội, bồi dưỡng, giáo dục cán bộ nòng cốt.

Trong công tác này, giáo viên chủ nhiệm phải tuyệt đối tôn trọng tính độc lập, tự quản của hai tổ chức này, không được lợi dụng, không được can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của hai tổ chức này.

* Việc lập kế hoạch công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp:

Để thực hiện nội dung công tác hết sức đa dạng và phong phú với hiệu quả cao, một trong những điều kiện hết sức quan trọng là giáo viên chủ nhiệm lớp phải tiến hành lập kế hoạch công tác. Lập kế hoạch công tác là kết quả sáng tạo của người giáo viên chủ nhiệm lớp vì nó phản ánh sự kết hợp năng lực dự đoán và năng lực thiết kế của họ.

Để vạch kế hoạch công tác hàng năm hoặc từng học kỳ, giáo viên chủ nhiệm phải nắm chắc và xử lý tốt hàng loạt thông tin về:

1) Các mục tiêu và nhiệm vụ, kế hoach công tác năm học, học ký của toàn trường.

2) Xác định đúng những đặc điểm hiện nay của học sinh trong lớp, những truyền thống tốt đẹp, mặt khó khăn và những hạn chế của lớp.

3) Xác định đúng những đặc điểm của gia đình, của các bậc cha mẹ học sinh.

4) Tìm hiểu, nghiên cứu mục tiêu, nhiệm vụ, kế hoạch công tác của các tổ chức Đoàn TNCS và ĐỘI TNTP trong trường.

5) Các đặc điểm hiện nay của địa phương nơi trường đóng cũng như tình hình chung của đất nước.

Từ những thông tin thu thập được phải xử lý, trên cơ sở kết quả thu được mà vạch ra kế hoạch công tác chủ nhiệm toàn năm học hay từng học kỳ.

Trên cơ sở kinh nghiệm thực tế, kế hoạch công tác của chủ nhiệm lớp bao gồm những nội dung sau đây:

Kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp………….

Năm học (Học kỳ)……………………………

1. Đặc điểm của năm học (hay học kỳ) Và những đặc điểm của lớp.

2. Những mục tiêu phấn đấu và những nhiệm vụ chung của lớp.

 

- Trên cơ sở kế hoach công tác chủ nhiệm lớp năm học hoặc từng học kỳ mà kế hoạch hoạt động được cụ thể hoá trong từng tháng.

- Sau khi lập kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp rồi, giáo viên chủ nhiệm cần tổ chức góp ý, trao đổi cho bản kế hoạch đó với cán bộ lớp, với chi hội phụ huynh học sinh để có sự sửa đổi phù hợp với tình hình.

- Khi đã có sự trao đổi, góp ý kiến cho bản kế hoạch công tác chủ nhiệm rồi, giáo viên chủ nhiệm cần phổ biến cho học sinh lớp mình phụ trách để họ góp ý kiến thêm và tiếp nhận kế hoạch đó.

Tuỳ theo sự phát triển của lớp ở giai đoạn nào mà giáo viên có thể giao cho cán bộ lớp triển khai kế hoach đó.

Bản kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp tuy đã xây dựng ttrên cơ sở tính đến các điều kiện thực tế nhất định, song cũng không tránh khỏi phải điều chỉnh kịp thời trong quá trình triển khai thực hiện do những biến động của hoàn cảnh.